Julian Tuwim to jeden z najważniejszych polskich poetów XX wieku. Jego wiersze dla dzieci łączą humor, rytm i grę słów, dzięki czemu rozwijają wyobraźnię i uczą języka polskiego w naturalny sposób. Dzięki Tuwimowi dzieci poznają rytm języka, uczą się rymów i słownictwa, a jednocześnie świetnie się bawią.
W tym artykule dowiesz się, kim był Julian Tuwim, jakie wiersze pisał dla najmłodszych, oraz poznasz ciekawostki i propozycje, jak wprowadzić jego twórczość do codziennego czytania.
- Krótka biografia Juliana Tuwima
- Abecadło
- Rzepka
- Okulary
- Idzie Grześ
- Dyzio Marzyciel
- Spóźniony Słowik
- Skakaka
- Rodzaje wierszy dla dzieci Juliana Tuwima
- Dlaczego warto czytać dzieciom wiersze Tuwima?
- Ciekawostki o Julianie Tuwimie
- Jak czytać wiersze Tuwima dzieciom?
- Podsumowanie
Krótka biografia Juliana Tuwima
Julian Tuwim urodził się 13 września 1894 roku w Łodzi. Już od dzieciństwa fascynował się literaturą i językiem polskim. W dorosłym życiu studiował polonistykę, ale prawdziwą pasją stała się poezja.
W latach 20. XX wieku Tuwim współtworzył grupę literacką „Skamandryci”, która wprowadziła do poezji nowoczesny język i ciekawe tematy. Choć pisał również dla dorosłych, jego wiersze dla dzieci stały się ponadczasowe i pozostają klasyką literatury dziecięcej.
Tuwim był znany z tego, że wiele wierszy tworzył w podróży – rytm tramwaju lub pociągu pomagał mu wyczuć rytm wiersza, co później widać w takich utworach jak „Lokomotywa”.
Wiersze dla dzieci Juliana Tuwima
Abecadło
Abecadło z pieca spadło,
O ziemię się hukło,
Rozsypało się po kątach,
Strasznie się potłukło:
I — zgubiło kropeczkę,
H — złamało kładeczkę,
B — zbiło sobie brzuszki,
A — zwichnęło nóżki,
O — jak balon pękło,
aż się P przelękło,
T — daszek zgubiło,
L — do U wskoczyło,
S — się wyprostowało,
R — prawą nogę złamało,
W — stanęło do góry dnem
i udaje, że jest M.
Rzepka
Zasadził dziadek rzepkę w ogrodzie,
Chodził tę rzepkę oglądać co dzień.
Wyrosła rzepka jędrna i krzepka,
Schrupać by rzepkę z kawałkiem chlebka!
Więc ciągnie rzepkę dziadek niebożę,
Ciągnie i ciągnie, wyciągnąć nie może.
Zawołał dziadek na pomoc babcię:
„Ja złapię rzepkę, ty za mnie złap się!”
I biedny dziadek z babcią niebogą
Ciągną i ciągną, wyciągnąć nie mogą.
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę!
Przyleciał wnuczek, babci się złapał,
Poci się, stęka, aż się zasapał!
Wnuczek za babcię,
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę!
Pocą się, sapią, stękają srogo,
Ciągną i ciągną, wyciągnąć nie mogą.
Zawołał wnuczek szczeniaczka Mruczka,
Przyleciał Mruczek i ciągnie wnuczka!
Mruczek za wnuczka,
Wnuczek za babcię,
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę!
Pocą się, sapią, stękają srogo,
Ciągną i ciągną, wyciągnąć nie mogą!
Na kurkę czyhał kotek w ukryciu,
Zaszczekał Mruczek: „Pomóż nam, Kiciu!”
Kicia za Mruczka,
Mruczek za wnuczka,
Wnuczek za babcię,
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę!
Pocą się, sapią, stękają srogo,
Ciągną i ciągną, wyciągnąć nie mogą!
Więc woła Kicia kurkę z podwórka,
Wnet przyleciała usłużna kurka.
Kurka za Kicię,
Kicia za Mruczka,
Mruczek za wnuczka,
Wnuczek za babcię,
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę!
Pocą się, sapią, stękają srogo,
Ciągną i ciągną, wyciągnąć nie mogą!
Szła sobie gąska ścieżyną wąską,
Krzyknęła kurka: „Chodź no tu, gąsko!”
Gąska za kurkę,
Kurka za Kicię,
Kicia za Mruczka,
Mruczek za wnuczka,
Wnuczek za babcię,
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę!
Pocą się, sapią, stękają srogo,
Ciągną i ciągną, wyciągnąć nie mogą!
Leciał wysoko bocian-długonos,
„Fruńże tu, boćku, do nas na pomoc!”
Bociek za gąskę,
Gąska za kurkę,
Kurka za Kicię,
Kicia za Mruczka,
Mruczek za wnuczka,
Wnuczek za babcię,
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę!
Pocą się, sapią, stękają srogo,
Ciągną i ciągną, wyciągnąć nie mogą!
Skakała drogą zielona żabka,
Złapała boćka – rzadka to gratka!
Żabka za boćka,
Bociek za gąskę,
Gąska za kurkę,
Kurka za Kicię,
Kicia za Mruczka,
Mruczek za wnuczka,
Wnuczek za babcię,
Babcia za dziadka,
Dziadek za rzepkę,
A na przyczepkę
Kawka za żabkę,
Bo na tę rzepkę
Też miała chrapkę.
Tak się zawzięli,
Tak się nadęli,
Że nagle rzepkę Trrrach!! – wyciągnęli!
Aż wstyd powiedzieć,
Co było dalej!
Wszyscy na siebie
Poupadali:
Rzepka na dziadka,
Dziadek na babcię,
Babcia na wnuczka,
Wnuczek na Mruczka,
Mruczek na Kicię,
Kicia na kurkę,
Kurka na gąskę,
Gąska na boćka,
Bociek na żabkę,
Żabka na kawkę
I na ostatku
Kawka na trawkę.
Okulary
Biega, krzyczy pan Hilary:
„Gdzie są moje okulary?”
Szuka w spodniach i w surducie,
W prawym bucie, w lewym bucie.
Wszystko w szafach poprzewracał,
Maca szlafrok, palto maca.
„Skandal! – krzyczy – nie do wiary!
Ktoś mi ukradł okulary!”
Pod kanapą, na kanapie,
Wszędzie szuka, parska, sapie!
Szpera w piecu i w kominie,
W mysiej dziurze i w pianinie.
Już podłogę chce odrywać,
Już policję zaczął wzywać.
Nagle – zerknął do lusterka…
Nie chce wierzyć… Znowu zerka.
Znalazł! Są! Okazało się,
Że je ma na własnym nosie.
Idzie Grześ
Idzie Grześ
Przez wieś,
Worek piasku niesie,
A przez dziurkę
Piasek ciurkiem
Sypie się za Grzesiem.
„Piasku mniej –
Nosić lżej!”
Cieszy się głuptasek.
Do dom wrócił,
Worek zrzucił;
Ale gdzie ten piasek?
Wraca Grześ
Przez wieś,
Zbiera piasku ziarnka.
Pomaluśku
Zebrała się miarka.
Idzie Grześ
Przez wieś,
Worek piasku niesie,
A przez dziurkę
Piasek ciurkiem
Sypie się za Grzesiem…
I tak dalej… i tak dalej…
Dyzio Marzyciel
Położył się Dyzio na łące,
Przygląda się niebu błękitnemu
I marzy:
„Jaka szkoda, że te obłoczki płynące
Nie są z waniliowego kremu…
A te różowe –
Że to nie lody malinowe…
A te złociste, pierzaste –
Że to nie stosy ciastek…
I szkoda, że całe niebo
Nie jest z tortu czekoladowego…
Jaki piękny byłby wtedy świat!
Leżałbym sobie, jak leżę,
Na tej murawie świeżej,
Wyciągnąłbym tylko rękę
I jadł… i jadł… i jadł…”.
Spóźniony Słowik
Płacze pani Słowikowa w gniazdku na akacji,
Bo pan Słowik przed dziewiątą miał być na kolacji,
Tak się godzin wyznaczonych pilnie zawsze trzyma,
A tu już po jedenastej — i Słowika nie ma!
Wszystko stygnie: zupka z muszek na wieczornej rosie,
Sześć komarów nadziewanych w konwaliowym sosie,
Motyl z rożna, przyprawiony gęstym cieniem z lasku,
A na deser — tort z wietrzyka w księżycowym blasku.
Może mu się co zdarzyło? Może go napadli?
Szare piórka oskubali, srebrny głosik skradli?
To przez zazdrość! To skowronek z bandą skowroniątek!
Piórka — głupstwo, bo odrosną, ale głos — majątek!
Nagle zjawia się pan Słowik, poświstuje, skacze…
„Gdzieś ty latał? Gdzieś ty fruwał? Przecież ja tu płaczę!”
A pan Słowik słodko ćwierka: „Wybacz, moje złoto,
Ale wieczór taki piękny, że szedłem piechotą!”
Skakanka
„Żeby kózka nie skakała,
Toby nóżki nie złamała”.
Prawda!
Ale gdyby nie skakała,
Toby smutne życie miała.
Prawda?
Bo figlować -bardzo miło,
A bez tego- toby było
Nudno…
Chociaż teraz musi płakać,
Potem będzie znowu skakać!
Trudno!
Więc gdy cię dorośli straszą,
Że tak będzie , jak z tą naszą
Kozą,
Najpierw grzecznie ich wysłuchaj,
Potem powiedz im do ucha
Prozą:
„A ja znam może dwadzieścia innych kózek, co od rana do wieczora skakały i zdrowe są, i wesołe, i nic im się nie stało, i dalej skaczą! Grunt, żeby się nie bać! Tak skakać, żeby nic się nie stało! Bo inaczej , co by za życie było? Prawda?” I skacz , ile ci się podoba. Niech dorośli zobaczą , jak się to robi!
Rodzaje wierszy dla dzieci Juliana Tuwima
Julian Tuwim pisał różnorodne wiersze dla dzieci. Można je podzielić na kilka grup:
1. Wiersze zabawne i rymowanki
Te utwory pełne są humoru i gry słów, które angażują dzieci w zabawę językiem. Przykład: „Lokomotywa” – opis wielkiego pociągu i jego wagonów wciąga dzieci w rytmiczną opowieść, rozwija wyobraźnię i poczucie humoru.
2. Wiersze edukacyjne i pouczające
Tuwim łączył zabawę z nauką. „Abecadło” wprowadza dzieci w świat liter, a inne wiersze uczą liczenia, nazw zwierząt, kolorów czy podstawowych zasad życia w społeczeństwie. Rytmiczna forma ułatwia zapamiętywanie.
3. Krótkie wierszyki na dobranoc dla dzieci
Wiersze melodyjne i spokojne nadają się na wieczorne czytanie. Pomagają wyciszyć dziecko i przygotować je do snu.
4. Rymowane opowieści z morałem
Niektóre utwory Tuwima mają ukryte przesłanie. Poprzez rymowane historyjki dzieci uczą się wartości takich jak przyjaźń, współpraca i empatia. Zwierzęce postaci często pełnią rolę przewodników po świecie wartości.
Dlaczego warto czytać dzieciom wiersze Tuwima?
Rozwój języka i wyobraźni: Wiersze Tuwima wprowadzają dzieci w rytm i melodię języka polskiego, a także bogactwo słownictwa.
Nauka rytmu i rymu: Powtarzalność i rytm wierszy wspierają naukę czytania i pisania.
Zabawa i humor: Absurdalne sytuacje i gry słów angażują dzieci i rozwijają kreatywność.
Wartości wychowawcze: Wiersze uczą szacunku, przyjaźni i współpracy, bez nachalnej dydaktyki.
Łatwe do wprowadzenia w codzienną rutynę: Idealne na dobranoc, recytacje, zabawy językowe czy przedstawienia.
Ciekawostki o Julianie Tuwimie
- Tuwim pisał wiersze w tramwaju i pociągu – rytm pojazdu pomagał mu wyczuć rytm utworu.
- „Lokomotywa” była pierwotnie recytowana na szkolnych akademiach i konkursach recytatorskich.
- Często używał postaci zwierząt, nadając im ludzkie cechy, co ułatwiało dzieciom przyswajanie morałów.
- Jego wiersze były recytowane i śpiewane w szkołach, co pomagało utrwalić rytm i rym w pamięci dzieci.
Jak czytać wiersze Tuwima dzieciom?
1. Na dobranoc: krótkie i melodyjne wiersze wyciszą dziecko przed snem.
2. Zabawy językowe: powtarzanie rymów, wymyślanie alternatywnych zakończeń, zgadywanie słów.
3. Recytacje i przedstawienia: dzieci mogą odgrywać scenki z ulubionych wierszy.
4. Śpiew i rytm: melodyjne wiersze można śpiewać lub recytować z rytmem, co wspiera koncentrację i pamięć.
Podsumowanie
Julian Tuwim pozostaje poetą ponadczasowym. Jego wiersze dla dzieci bawią, uczą i rozwijają wyobraźnię. Są idealnym narzędziem do wprowadzenia najmłodszych w świat literatury, języka i rytmu. Czytanie jego wierszy – zarówno tych popularnych, jak i mniej znanych – to doskonały sposób na wspólne spędzanie czasu, rozwijanie kreatywności i poczucia humoru u dzieci.
Nie zapomnij także odwiedzić naszego głównego artykułu: Wiersze dla dzieci na dobranoc – Znane, lubiane i popularne, aby odkryć więcej wierszy idealnych do codziennego czytania.
