Wprowadzanie pokarmów stałych do diety niemowlaka to ważny krok w rozwoju dziecka. Rozszerzanie diety niemowlaka warto robić stopniowo i z uwagą, aby zapewnić maluchowi zdrową i zrównoważoną dietę. Poniżej przedstawiamy etapy wprowadzania pokarmów w diecie niemowlaka.
- Początki karmienia
- Wprowadzanie dodatkowych pokarmów do diety niemowlaka
- Pierwsze nowe pokarmy po 5-6 miesiącu
- Pierwszy raz podajemy mięso (5-6 miesięcy)
- Kolejny etap (7-12 miesięcy)
- Warzywa i ryby w diecie niemowlaka
- Mięso w diecie niemowlaka
- Cukier i sól – dodawać czy unikać?
- Czy masa ciała niemowlaka jest prawidłowa? Sprawdź BMI dziecka
- Podsumowanie
Początki karmienia
Pierwszym pokarmem noworodka jest mleko matki. Zawiera ono wszystkie niezbędne składniki odżywcze, których dziecko potrzebuje do prawidłowego rozwoju. Dlatego pierwsze 6 miesięcy życia zdrowego niemowlęcia to okres, w którym zalecane jest wyłącznie karmienie piersią. Oczywiście nie zawsze jest to możliwe i wtedy podajemy mleko modyfikowane.
Wraz z wiekiem oraz rozwojem dziecka rośnie jego zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze, szczególnie na.: białko, żelazo, cynk, witaminy A, D i E oraz mikroelementy. Kiedy i jak więc zacząć wprowadzać do diety dziecka nowe produkty, wzbogacające dietę mleczną?
Wprowadzanie dodatkowych pokarmów do diety niemowlaka
Wprowadzanie pokarmów do diety niemowlaka, innych niż mleko matki, powinno nastąpić najwcześniej po ukończeniu 17 tygodnia życia (ale nie później niż w 26 tygodniu). Większość niemowląt potrafi już wtedy siedzieć z podparciem oraz kontroluje ruchy głowy i szyi, co pozwala na jedzenie z łyżeczki – to zatem dobry moment na wprowadzenie stałych pokarmów. Mleko matki należy stopniowo zastępować posiłkami bezmlecznymi, dążąc do tego, aby pod koniec 1 roku życia dziecko otrzymywało maksymalnie tylko 2-3 posiłki mleczne.
Pierwsze nowe pokarmy po 5-6 miesiącu
Nowe pokarmy wprowadza się więc do diety niemowlaka najczęściej w 5-6 miesiącu życia. Po pierwsze należy zacząć od pojedynczego produktu. Wprowadzanie kilku nowych produktów równocześnie, w przypadku wystąpienia jakiejkolwiek reakcji alergicznej dużo trudniej stwierdzić, który produkt ją wywołał. Zaleca się też podawanie dziecku nowych produktów stopniowo, zaczynając od małych porcji (3-4 łyżeczki jednorazowo). Ważnym też jest, aby cały czas na bieżąco obserwować reakcję dziecka. Pierwsze pokarmy dla niemowlaka powinny być dokładnie rozdrabniane (miksowane), aby miały gładką konsystencję.
Jako pierwsze, w 5-6 miesiącu życia niemowlaka należy wprowadzać typowe produkty uzupełniające, takie jak: kaszki zbożowe (bezglutenowe i glutenowe), warzywa (np. marchew) i owoce (np. jabłka, gruszki, banany). Ponieważ rozwijanie akceptacji smaku warzyw jest trudniejsze w porównaniu z akceptacją smaku owoców, należy zacząć od warzyw. Owoce zaleca się podawać dziecku dopiero po około 2 tygodniach, kontynuując podawanie warzyw.
Pierwszy raz podajemy mięso (5-6 miesięcy)
W 5-6 miesiącu życia dziecka można stopniowo rozszerzać jego dietę o gotowane i miksowane mięso (drób bez skóry, królik, cielęcina, jagnięcina, wołowina), całe jaja oraz ziemniaki. Jeśli dziecko chętnie zjada zupkę jarzynową, to po około 10–14 dniach można do niej spróbować dodać 10-15 g ugotowanego mięsa, najlepiej z indyka, królika lub kurczaka. Niemowlę powinno spożywać różne gatunki mięsa. I tak, mięso z drobiu jest lekkostrawne, ale mniej bogate w żelazo niż wołowina, wieprzowina czy cielęcina. Z wszystkich mięs, królik jest najzdrowszym mięsem, które można podać dziecku. Bije on inne mięsa na głowę pod względem wartości odżywczych. Jego tłuszcz jest niesłychanie bogaty w kwas linolenowy, który wzmacnia układ naczyniowo – sercowy i odpornoościowy. Mięso królicze jest też zasobne w aminokwasy niezbędne (egzogenne), niektóre składniki mineralne oraz witaminy, szczególnie z grupy B. Stąd jego wysoka wartość biologiczna w stosunku do wieprzowiny lub wołowiny. Białko mięsa króliczego jest w 90% przyswajalne przez organizm człowieka, podczas gdy np. białko mięsa wołowego tylko w 62%.
Kolejny etap (7-12 miesięcy)
Pomiędzy 7 a 12 miesiącem życia niemowlęcia, gdy osiągnie ono większą dojrzałość nerwowo-mięśniową, można zacząć wprowadzać posiłki o konsystencji grudkowatej, drobno posiekane oraz miękkie produkty podawane do rączki. To również dobry czas na to, aby łączyć nowe smaki z tymi wcześniej poznanymi. Od 13 miesiąca życia dziecka zaleca się potrawy zawierające większe cząstki, wymagające gryzienia i żucia. W tym też czasie należy zacząć zachęcać dziecko do samodzielnego jedzenia.
Od 7 miesiąca życia należy wprowadzać kolejne produkty: jogurt naturalny, kefir, ser biały, kasze, pieczywo, ryby morskie (np. śledź, dorsz). Z mlekiem krowim, kozim czy owczym należy się wstrzymać przynajmniej do ukończenia przez dziecko 1 roku życia. Do posiłków można dodawać niewielkie ilości świeżego masła lub olejów roślinnych, ale nie należy podawać dziecku potraw smażonych.
Warzywa i ryby w diecie niemowlaka
Wprowadzanie warzyw do diety niemowlęcia nie zawsze jest udane. Wynika to z tolerancji ich smaku; rozwija się ona bowiem stopniowo. Nie należy się tym zniechęcać, przeciwnie – trzeba wielokrotnie podawać dziecku różne warzywa, stopniowo zwiększając objętość posiłków, bo te wczesne doświadczenia wpływają na kształtowanie późniejszych preferencji żywieniowych.
Ze względu na możliwość kumulowania większej ilości substancji toksycznych nie należy podawać niemowlętom ryb takich jak tuńczyk, łosoś norweski (hodowany w sadzach).
Mięso w diecie niemowlaka
Mięso dla niemowlaka musi być przede wszystkim chude, dlatego przygotowując posiłek trzeba starannie oczyść je z warstwy tłuszczu i dokładnie usunąć błony i skóry (również z kurczaka). Mięso gotuje się osobno, w małym garnuszku albo na parze (w szybkowarze). Aby otrzymać porcję 10-15 g gotowanego mięsa, trzeba przygotować 20-30 g surowego mięsa. Nie soli się mięsa – starszemu niemowlęciu można je przyprawić ziołami, np. bazylią, tymiankiem. Jeśli gotuje się mięso w wodzie, wywar należy wylać albo wykorzystać do obiadu dla innych członków rodziny. Ma on silne właściwości alergizujące, dlatego nie powinien być podawany niemowlętom. Poza tym podczas gotowania do wywaru przechodzi bardzo dużo tłuszczu. Zanim poda się mięso dziecku, trzeba upewnić się, że jest miękkie.
Dobrą alternatywą są przeznaczone dla dzieci gotowe dania z dodatkiem mięsa w słoiczkach, bo surowce użyte do ich przygotowania muszą spełniać surowe normy polskie i unijne. Mięso pochodzi z kontrolowanych hodowli i jest dokładnie przebadane. Zalecenia dotyczące wprowadzania mięsa do diety niemowlęcia nie są jednoznaczne. Niektórzy dietetycy uważają, że nie ma znaczenia to, który rodzaj mięsa malec dostanie jako pierwszy. Inni zalecają, by jako pierwsze wprowadzać do diety te rodzaje mięsa, które uznawane są za słabo alergizujące, a więc mięso z kurczaka, indyka, królika i jagnięcinę. Te rodzaje mięsa mają stosunkowo mało tłuszczu, zawierają też sporo białka. To, czy jako pierwsze zostanie wybrane mięso drobiowe, czy królicze albo jagnięcina zależy od przygotowującego pokarm. Ważne jednak, by na początkowym etapie rozszerzania diety dawać dziecku tylko jeden rodzaj mięsa przez kilka dni, by móc ocenić, czy nie powoduje on problemów „z brzuszkiem”. Jeśli wszystko jest w porządku, do diety można wprowadzać kolejny rodzaj mięsa. Gdy malec dobrze toleruje wszystkie rodzaje mięsa, można dawać mu je na zmianę – np. jednego dnia mięso drobiowe, drugiego mięso królika – bo dzięki temu posiłki nie będą monotonne. Porcja powinna mieć nie więcej niż 10-15 g, co odpowiada wielkości 1-2 łyżek stołowych. W 8. miesiącu życia porcję można zwiększyć do 20 g. Musi być dokładnie rozdrobniona, można ją zemleć (zmiksować) albo drobniutko posiekać. Maluchy najszybciej akceptują mięso zmieszane z przecierem jarzynowym.
Zobacz również:
Mięso z królika w diecie niemowlaka. Korzyści, porady i przepisy
Cukier i sól – dodawać czy unikać?
Rozszerzając dietę niemowlęcia, należy unikać dosalania posiłków, stosowania gotowych mieszanek przypraw zawierających glutaminian sodu oraz kostek bulionowych. Nadmiar soli we wczesnym okresie życia dziecka może zwiększać ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego w późniejszym wieku. Do przygotowywania posiłków najlepiej używać naturalnych ziół (świeżych lub suszonych) i przypraw o łagodnym smaku i zapachu.
Przeciwwskazane jest również dosładzanie posiłków i napojów cukrem, miodem, syropami, słodzikami ze względu na większe ryzyko próchnicy i kształtowanie się nieprawidłowych preferencji żywieniowych. Miód może zawierać przetrwalniki odpowiedzialne za botulizm dziecięcy – i to kolejny powód, aby nie wprowadzać go do diety przed 12 miesiącem życia.
Najnowsze rekomendacje obejmują też unikanie podawania soków (zarówno przecierowych i tzw. 100%) dzieciom do 1 roku życia. Zdaniem ekspertów ich spożycie w tym wieku nie niesie ze sobą żadnych korzyści zdrowotnych. Natomiast ich nadmiar może się przyczyniać do zbyt szybkiego przyrostu masy ciała oraz ograniczać spożycie innych wartościowych produktów. Opóźnienie wprowadzania soków do diety dziecka może zapobiec nadwadze i otyłości w przyszłości.
Czy masa ciała niemowlaka jest prawidłowa? Sprawdź BMI dziecka
Podczas rozszerzania diety niemowlaka wielu rodziców zaczyna zastanawiać się, czy ich dziecko prawidłowo przybiera na wadze. To zupełnie naturalne – zmiany w sposobie żywienia mogą wpływać na tempo wzrostu i rozwój malucha. Warto jednak pamiętać, że zarówno zbyt niska, jak i zbyt wysoka masa ciała może wymagać konsultacji ze specjalistą. Pomocnym narzędziem w ocenie rozwoju dziecka jest BMI, które pozwala wstępnie określić, czy waga jest odpowiednia do wzrostu i wieku. Jeśli chcesz szybko to sprawdzić, skorzystaj z naszego kalkulatora bmi dzieci.
Regularna kontrola parametrów takich jak waga i wzrost jest szczególnie istotna na etapie wprowadzania nowych pokarmów, ponieważ to właśnie wtedy kształtują się przyszłe nawyki żywieniowe dziecka oraz jego relacja z jedzeniem.
Kalkulator BMI dziecka
Zobacz wszystkie kalkulatory dla rodziców
Podsumowanie
Rozszerzanie diety niemowlaka karmionego piersią oraz niemowlaka karmionego sztucznie mlekiem modyfikowanym opiera się na tych samych zasadach. Warto także pamiętać, że to rodzic decyduje, co i kiedy podaje niemowlęciu. Ale to dziecku należy pozostawić wybór, czy i jak dużo zje. Ta zasada pozwala prawidłowo kształtować mechanizmy regulujące głód i sytość.
Marek Pieszka
Profesor żywienia
Specjalista z zakresu fizjologii układu pokarmowego, badacz modeli zwierzęcych wchłaniania kwasów EPA, DHA i ARA w rozwoju mózgu u niemowląt. Profesor, aktywny zawodowo na wielu płaszczyznach i autor wielu publikacji naukowych.
